Bi-a 10-ball vô địch thế giới tại TP.HCM: Hoàng 'Sao' và lớp trầm tích của một nền bi-a đang lên

Ngày 19 tháng 9, tại Phú Thọ Arena, Sài Gòn vẫn ồn ào ngoài kia, còn trong hội trường chỉ có tiếng bi va vào nhau. Một cơ thủ đứng chống cơ, mắt dò đường nối giữa bi cái và túi, miệng gọi tên quả bóng rồi gọi tên túi trước khi ra cơ. Luật call-shot bắt anh nói ra ý định của mình trước khi đánh. Quả bóng rơi đúng túi mà sai lời gọi thì không được tính. Không có may mắn nào được phép lên bảng điểm.

Đó là lý do tôi vẫn xem 10-ball chậm hơn 9-ball. WPA Men's 10-Ball World Championship, do Hiệp hội Bi-a Pool Thế giới đồng tổ chức cùng Liên đoàn Bi-a và Snooker Việt Nam, Liên đoàn Bi-a và Snooker TP.HCM và Sở Thể dục Thể thao thành phố, quy tụ gần 200 cơ thủ từ 40 quốc gia, diễn ra từ 19 đến 26 tháng 9. Đây là năm thứ hai liên tiếp TP.HCM đăng cai.

Tổng quỹ thưởng 500.000 USD, nhà vô địch nhận 80.000 USD, tương đương khoảng 2 tỷ đồng. Mức thưởng ấy xuất hiện trên tiêu đề của gần như mọi bản tin trong nước. Tôi ghi chú thêm một chi tiết nhỏ: bản tin gốc không ghi rõ năm tổ chức. Với người làm nghề đọc số, một ô trống như vậy phải được đánh dấu lại chứ không bỏ qua.

Giải gồm ba hạng mục chạy song song trong cùng một tuần lễ. Ngoài nội dung nam 10-ball, ban tổ chức xếp thêm Poison Saigon Women's 9-Ball Open từ 21 đến 25 tháng 9 với quỹ thưởng 90.000 USD, và Box Billiards mixed doubles từ 19 đến 23 tháng 9 với 111.000 USD. Cộng lại, hệ sinh thái giải rót ra thị trường khoảng 701.000 USD tiền thưởng trong chưa đầy mười ngày.

Tên hai giải phụ gắn thẳng thương hiệu thiết bị: Poison và Box Billiards. Đó là cách ngành bi-a vận hành. Nhà sản xuất cơ, bàn và phụ kiện không tài trợ chung chung rồi đứng ngoài; họ đặt tên mình lên sự kiện, đổi lại là sự hiện diện trước mắt nhóm khách hàng trung thành nhất của môn này.

Về chuyên môn, 10-ball là một nhánh của bi-a kiểu Mỹ, dùng bóng số 1 đến 10. Bi thấp nhất phải được chạm trước, bóng số 10 phải vào túi cuối cùng. Khác biệt lớn nhất so với 9-ball nằm ở luật gọi bóng. Ở 9-ball, một cú đánh lệch ý vẫn có thể đưa bóng vào túi và được tính điểm, nên giải đấu thường xuyên xuất hiện những kết quả kiểu vào bóng may. Ở 10-ball, cú đánh lệch ý bị tước điểm ngay lập tức. Toàn bộ phần may mắn bị gạt khỏi phương trình ngay từ khâu luật, và áp lực dồn hết vào kiểm soát bi cái, chọn phương án, chơi an toàn.

Trong 10-ball, điểm không đến từ những cú đánh đẹp. Nó đến từ việc giữ bi cái ở đúng một vùng bàn mà đối thủ không thể chạm tới. Giới cơ thủ gọi đó là run-out, dọn sạch bàn trong một lượt lên cơ. Muốn run-out ở 10-ball, anh phải giải bài toán vị trí cho cả mười quả bóng, thay vì ba bốn quả như một pha 9-ball ngắn. Một sai số mười phân ở cú đánh thứ ba sẽ nhân lên thành một cú đánh bất khả thi ở cú thứ bảy. Luật call-shot biến 10-ball từ trò chơi của tay cơ thành trò chơi của cái đầu: cú đánh quyết định không nằm ở cây cơ, mà nằm ở lựa chọn quả bóng nào để chạm trước.

Cũng vì thế, các giải 10-ball luôn thưởng cho cơ thủ có nền kỹ thuật hoàn chỉnh hơn là người đang vào phong độ chói. Một tay cơ đánh nhanh, mạnh nhưng chọn đường thiếu chính xác sẽ bị chính luật đấu loại. Người chơi an toàn tốt, biết đẩy đối thủ vào thế khó rồi chờ sai số, lại leo rất sâu.

Dương Quốc Hoàng, biệt danh Hoàng "Sao", được truyền thông trong nước gọi là cơ thủ số 1 Việt Nam. Anh dẫn đầu nhóm năm cơ thủ chủ nhà, cùng Lương Đức Thiện, Phạm Phương Nam, Nguyễn Anh Tuấn và Chu Việt Hoàng. Điều đáng ghi vào sổ không phải danh xưng, mà là đường kết quả của anh tại chính giải này qua ba lần dự trước: lần đầu rời giải sớm, lần thứ hai vào vòng 32, lần thứ ba vào vòng 16, và lần vào vòng 16 ấy diễn ra trên sân nhà.

Bảng tính có trước cả giấc mơ. Tôi không vẽ tương lai, tôi chỉ đo lớp bụi thời gian đang phủ lên từng chỉ số. Ba điểm dữ liệu nối thành một đường thẳng. Trong môn thể thao mà luật gọi bóng thưởng cho kinh nghiệm lặp lại, đó là tín hiệu thích nghi, chứ không phải ăn may. Nhà thi đấu không đổi, mặt bàn không đổi, và khi biến số sân nhà được giữ cố định qua hai kỳ liên tiếp, mốc vòng 16 trở thành điểm tham chiếu đáng tin hơn nhiều so với một trận thắng đẹp ở một giải khác. Dữ liệu không hứa hẹn, nó chỉ xác nhận hướng đi. Và hướng đi của Hoàng trong chính giải đấu này chỉ có một chiều: mỗi lần trở lại, anh rời giải muộn hơn.

Một nhóm năm cơ thủ chủ nhà là dữ kiện đáng giá hơn một danh xưng cá nhân. Nó cho thấy Việt Nam đã mang cả một đội hình nội địa tới sân chơi thế giới, thay vì cử một người cầm cờ. Với người làm công tác phát triển cầu thủ, đây mới là phần đáng đào: một hệ thống phía sau cái tên.

Phần khó nghe thì phải nói thẳng. Không có thứ hạng thế giới nào của Hoàng trong bất kỳ bản tin nào tôi đọc được. Không có đối thủ quốc tế nào được gọi tên. Gần 200 cơ thủ từ 40 quốc gia bước vào giải, còn bài báo trong nước chỉ nhắc đến năm người Việt. Cách viết phục vụ độc giả sân nhà hoàn toàn hợp lý về mặt biên tập, nhưng nó để lại một khoảng trống lớn: chúng ta không có bản đồ quyền lực thật của giải đấu.

Danh xưng "ứng viên nặng ký cho chức vô địch" là phát biểu của một nguồn, chứ chưa phải một dữ kiện kiểm chứng được. Nó dựa trên vị trí số 1 Việt Nam, một thứ hạng quốc gia, trong khi trường đấu mang tầm thế giới. Vào vòng 16 ở sân nhà là thành tích đỉnh cao thật: với gần 200 cơ thủ, nó nằm trong nhóm tinh hoa của giải. Nhưng bước từ nhóm tinh hoa lên bục vô địch là khoảng cách không cây bút nào đo được nếu thiếu thứ hạng thế giới và thành tích đối đầu.

Tiêu đề chạy theo mức thưởng 2 tỷ đồng. Mức thưởng ấy hấp dẫn độc giả phổ thông, nhưng nó không cho biết Hoàng từng gặp ai, thắng ai, thua ai. Một tiêu đề xoay quanh tiền luôn là dấu hiệu bài báo được viết cho người ngoài cuộc, chứ không cho người trong nghề. Người trong nghề cần biết bảng đấu, cần biết thể thức loại trực tiếp hay đánh vòng, cần biết mỗi trận tới mấy ván. Bản tin gốc không cung cấp những thứ đó.

Với một giải gần 200 cơ thủ, số ván mỗi trận quyết định gần như toàn bộ xác suất bất ngờ. Đánh tới 5 ván thì cơ thủ số 1 thế giới vẫn có thể gục. Đánh tới 11 ván thì chất lượng sẽ lên tiếng. Bản tin gốc không nói rõ, nên mọi phán đoán về khả năng vô địch của bất kỳ ai đều đang thiếu một mảnh ghép quan trọng. Sự hồ nghi không phải để phủ nhận, mà để khoan sâu thêm trước khi công bố một phát hiện.

Sáu ngày nữa, bảng kết quả sẽ tự trả lời. Nếu Hoàng chạm lại vòng 16 hoặc đi xa hơn, đường tiến bộ ba kỳ của anh được xác nhận thêm một lớp. Nếu anh dừng sớm, câu chuyện vẫn chưa khép lại: một cơ thủ số 1 quốc gia lần thứ tư dự giải thế giới vẫn là dữ liệu, chỉ là dữ liệu buộc chúng ta đọc lại phần kỳ vọng của chính mình.

Điều tôi quan tâm hơn kết quả của một người là chuyện TP.HCM đăng cai năm thứ hai liên tiếp. Một giải thế giới quay lại lần hai nghĩa là thành phố đã chứng minh năng lực tổ chức, niềm tin của nhà tài trợ và sức hấp thụ của thị trường. Năm cơ thủ chủ nhà trên bảng đấu nghĩa là Việt Nam đã chuyển từ nước mua vé xem sang nước góp tay cơ. Một nền bi-a không lớn lên bằng một chức vô địch; nó lớn lên bằng số lần được đứng trong sân chơi lớn.

Tôi nhìn ra vài điều ở đây không phải vì tinh mắt, mà vì tôi quá lười tin vào những báo cáo có sẵn. Nếu ba kỳ vừa qua là một đường thẳng, thì kỳ thứ tư này sẽ là gì — một điểm uốn, hay một điểm lặp?